Nasa’nın Neil Gehrels Swift Gözlemevi, uzaktaki bir galaksinin merkezinden 30 bin ışık yılı uzaklıkta, bir yıldızı parçalayarak olağanüstü bir olaya imza atan süper kütleli bir kara delik gözlemledi. Bu olağanüstü parlama, ultraviyole ışıkta galaksinin tamamını kısa süreliğine gölgede bırakarak, Güneş’in kütlesinin yaklaşık bir milyon katı büyüklüğündeki bir kara deliği ortaya çıkardı. Gökbilimciler, bu kara deliği alışılmadık şekilde galaktik merkezden uzakta bulunmasından dolayı görünürde “yetim” olarak nitelendiriyor. Daha önce benzeri bir olay, bir galaksinin merkezinden bu kadar büyük bir mesafede tespit edilmemişti.
Gizli Bir Kara Delik Tarafından Parçalanmış Bir Yıldız
Keşif, dev bir kara deliğin yoğun çekim gücüne kapılarak bir yıldızı parçalamak üzere çok yaklaştığında meydana gelen olağanüstü bir parlama ile başladı. Gökbilimciler bu tür olaylara gelgit bozunma olayı diyor.
Güneş’in Kütlesinin 1 Milyon Katı
Bu kara deliğin kütlesi, Güneş’in kütlesinin yaklaşık 1 milyon katı. Varlığı ilk olarak Kasım 2025’te, Güney Kaliforniya’daki Palomar Gözlemevi tarafından işletilen ZTF (Zwicky Transient Facility) gökyüzü araştırması sırasında şüphelenildi. Araştırma, Dünya’dan yaklaşık 750 milyon ışık yılı uzaklıktaki bir galakside alışılmadık bir ışık patlaması tespit etti. Robert Stein, “ZTF’nin her gece tespit ettiği yarım milyon parlamadan, yeni yapay zeka algoritmamız, galaksinin dış kesimlerindeki alışılmadık konumuna rağmen, gelgit bozulması olayına çok benzeyen bir parlamayı otomatik olarak tanıdı.” dedi. Aylar boyunca bu parlama, tüm galaksiden daha parlak ultraviyole ışık yaydı ve zirve noktasında yaklaşık 10 milyar güneşin parlaklığına eşdeğer bir şiddete ulaştı.
Swift, Aşırı Kozmik Parlamayı Doğruladı
İlk ZTF tespiti sonrasında, ek gözlemevleri kaynağı inceledi. Şili’deki SOAR (Güney Astrofizik Araştırma) teleskobu, bu olayın spektrumunu inceleyerek gelgit bozunma olayıyla tutarlı özellikler buldu. Gökbilimciler daha sonra NASA’nın Swift Gözlemevi’ne yöneldiler. Swift’in UVOT (Ultraviyole/Optik Teleskobu), güneş patlamasının sıcaklığını yaklaşık 54.000 derece Fahrenheit (30.000 derece Celsius) olarak ölçtü. Kuzey Carolina Üniversitesi’nden doktora öğrencisi Jonathan Carney, bu verilerin “tüm diğer açıklamaları elememize ve garip konumuna rağmen bunun bir gelgit bozulma olayı olduğunu güvenle söylememize” yardımcı olduğunu ifade etti.
Galaktik Merkezlerdeki Gizli Ağır Sıkladılar
Evrendeki hemen her galaksinin merkezinde süper kütleli bir kara delik bulunuyor gibi görünüyor. Her 100.000 yılda bir, belirli bir galaksideki bir yıldız, gelgit bozunma olayında parçalanacak kadar bu kara deliklerden birine yaklaşabiliyor. Gökbilimciler, her yıl evrende yaklaşık 30 gelgit bozulma olayını tespit ediyor. 2024’ten önce doğrulanan her örnek, galaktik çekirdeklerde bulunmuştu. Çünkü gökbilimcilerin aramalarını orada yoğunlaştırmaları gerekiyordu. Ancak bilim insanları, ana galaksisinin merkezinden 2.600 ışık yılı uzaklıkta bir yıldızın yok olduğuna dair işaretler bulunca bu varsayımlar değişmeye başladı. Bu keşif, gökbilimcileri araştırmalarını galaktik merkezlerin ötesine genişletmeye teşvik etti. Yeni tespit edilen olay daha da uç bir nitelik taşıyor ve galaksinin merkezinden 30.000 ışık yılından daha uzak bir mesafede meydana geldi.
Peki Kara Delik Oraya Nasıl Geldi?
Kara deliğin alışılmadık konumu, geçmişi hakkında önemli bir soruyu gündeme getiriyor. Stein, “Bu yıldızın bir galaksinin merkezinden kaynaklanmış olması gerekiyor, ancak şu anda dış mahallelerinde bulunduğu galaksiden değil. Ev sahibi galaksinin süper kütleli kara deliğinin hala çekirdeğinde olduğunu düşünüyoruz, ancak yıldızı yutan kara delik, bugün gördüğümüz büyük galaksiyle birleşen küçük bir galaksiden kaynaklanmış olabilir.” dedi.
İlk yorum yapan olun